آشنایی با سامانه پرداخت ارز خارجی در چین و تفاوت آن با سوئیفت  سامانه «سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس» مخفف عبارت انگلیسی China Foreign Exchange Payment System است و نام چینی آن 境内外币支付系统 می‌باشد که به معنای «سامانه پرداخت ارز خارجی در داخل کشور» است. این سامانه برای جابه‌جایی و تسویه ارزهای خارجی میان بانک‌های داخل سرزمین اصلی چین طراحی شده و از ۲۸ آوریل ۲۰۰۸ فعالیت خود را آغاز کرده است. یکی از ویژگی‌های اصلی این سامانه، استفاده از روش تسویه ناخالص آنی یا RTGS است. در این روش، هر دستور پرداخت به‌صورت مستقل، آنی و با مبلغ کامل تسویه می‌شود؛ به این معنا که پرداخت‌ها برای تسویه نهایی با یکدیگر تهاتر نمی‌شوند. سامانه سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس از چندین ارز خارجی پشتیبانی می‌کند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از دلار آمریکا، یورو، پوند انگلیس، ین ژاپن، دلار هنگ‌کنگ، دلار استرالیا، دلار کانادا و فرانک سوئیس.

معماری و ساختار سامانه: ساختار این سامانه از سه بخش اصلی تشکیل شده است: مرکز پردازش، بانک تسویه‌گر و بانک شرکت‌کننده. هر یک از این بخش‌ها وظیفه مشخصی در فرایند انتقال و تسویه ارزهای خارجی بر عهده دارند. ۱. مرکز پردازش  مرکز پردازش، بخش عملیاتی سامانه محسوب می‌شود و وظیفه دریافت دستورهای پرداخت از بانک‌ها، ذخیره‌سازی اطلاعات، تطبیق دستورها و ارسال آن‌ها برای تسویه را بر عهده دارد. در واقع، دستور پرداخت ابتدا در مرکز پردازش دریافت و بررسی می‌شود و سپس برای انجام تسویه به بانک تسویه‌گر مربوط به همان ارز ارسال می‌گردد. ۲. بانک تسویه‌گر یکی از نکات مهم در معماری این سامانه آن است که بانک مرکزی چین، حساب‌های تسویه ارزی تمام بانک‌ها را مستقیماً نزد خود نگهداری نمی‌کند؛ بلکه مسئولیت تسویه ارزهای خارجی را به تعدادی از بانک‌های تجاری واگذار کرده است. تقسیم‌بندی بانک‌های تسویه‌گر برای ارزهای مختلف، طبق ساختار مورد اشاره، به شرح زیر بوده است:  دلار آمریکا: بانک چین (Bank of China)  دلار هنگ‌کنگ: بانک ساخت‌وساز چین (China Construction Bank) یورو و ین ژاپن: بانک صنعتی و تجاری چین (ICBC)  پوند انگلیس، دلار استرالیا، دلار کانادا و فرانک سوئیس: بانک پودونگ شانگهای (Shanghai Pudong Development Bank) در این ساختار، بانک تسویه‌گر مسئول ثبت و اجرای تسویه میان بانک‌های شرکت‌کننده برای ارز مربوط به خود است. ۳. بانک شرکت‌کننده بانک شرکت‌کننده، بانکی است که حساب مشتری در آن نگهداری می‌شود و دستور واریز یا برداشت وجه را صادر می‌کند. برای مثال، وقتی یک شرکت در چین بخواهد دلار موجود در حساب خود را به حساب شرکت دیگری در یک بانک چینی منتقل کند، بانک مبدأ دستور پرداخت را از طریق سامانه ارسال می‌کند و بانک مقصد پس از انجام تسویه، مبلغ را به حساب ذی‌نفع واریز می‌کند. مهم‌ترین نکته در مورد انتقال دلار از طریق سامانه سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس این است که وقتی دو بانک چینی می‌خواهند دلار را در داخل سرزمین اصلی چین میان خود جابه‌جا کنند، عملیات تسویه از طریق ثبت بدهکار و بستانکار در دفتر بانک تسویه‌گر دلار انجام می‌شود. به بیان ساده‌تر، بانک تسویه‌گر در داخل چین قرار دارد و انتقال بین دو بانک شرکت‌کننده از طریق حساب‌های تسویه آن‌ها نزد بانک تسویه‌گر انجام می‌شود. بنابراین، کارکرد اصلی این سامانه را می‌توان چنین خلاصه کرد: سامانه سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس برای جابه‌جایی ارز خارجی در داخل سرزمین اصلی چین استفاده می‌شود و محل ثبت تسویه، دفتر حساب‌های بانک تسویه‌گر در داخل چین است.

 تفاوت سامانه سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس با سوئیفت: سامانه سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس برای انتقال و تسویه ارزهای خارجی، از جمله دلار آمریکا، میان بانک‌های داخل سرزمین اصلی چین استفاده می‌شود. تسویه از طریق حساب‌های بانک‌های چینی نزد بانک تسویه‌گر تعیین‌شده انجام می‌شود. سامانه سوئیفت (SWIFT) شبکه بین‌المللی ارسال پیام‌های بانکی است و خودش پول را تسویه نمی‌کند. انتقال واقعی وجه از طریق حساب‌های بانکی و در صورت نیاز بانک‌های کارگزار انجام می‌شود مزیت مهم سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس این است که انتقال داخلی دلار میان دو بانک چینی می‌تواند بدون عبور از بانک کارگزار آمریکایی انجام شود. بنابراین، برای چنین انتقالی اصولاً نیازی به تأیید یا پردازش تراکنش توسط بانک آمریکایی نیست. البته این موضوع به معنای مصونیت از تحریم‌های آمریکا نیست. بانک‌های چینی همچنان ممکن است به دلیل مقررات تحریمی، روابط کارگزاری یا سیاست‌های داخلی خود، تراکنش را بررسی یا رد کنند.

نتیجه: سی‌اف‌ایکس‌پی‌اس امکان تسویه داخلی دلار در چین را بدون دخالت مستقیم بانک‌های آمریکایی در مسیر تسویه فراهم می‌کند؛ اما حذف بانک آمریکایی از مسیر پرداخت، به معنی حذف کامل ریسک نظارت و تحریم آمریکا نیست.

۱. مرکز تسویه ملی چین، معرفی CFXPS: https://www.cncc.cn/zfxt/200812/t20081218_418.html